Democratie_03

Referendumfobie nekt vertrouwen in Europa
(Joost Van Den Akker promovendus EU-referenda, VK, 14 juli 2016)
 
 Een referendumspook waart door Europa, aldus de gevestigde orde in Brussel. Het afgelopen jaar spraken Grieken, Denen, Nederlanders en Britten zich bij referenda uit tegen de Europese Unie. Ton Zwaan betoogde (O&D, 13 juli) dat zulke referenda in strijd zijn met de democratie en pleitte voor afschaffing van alle nationale referendumwetgeving. De geest gaat echter niet terug in de fles.

 De pavlovreactie van de Europese leiders op de uitkomst van het Brexit-referendum was even voorspelbaar als onbevredigend: er moet een denkpauze over de EU komen en vervolgens een hervorming, zodat de burger beter ziet welk goeds Europa hun brengt. Tegelijkertijd vreest men dat diezelfde burger zich daarover rechtstreeks kan uitspreken: referenda en burgerinspraak zijn prima, maar niet als het over Europa gaat.

 De uitkomst van het Brexitreferendum was daarentegen koren op de molen van alle eurosceptici. In Denemarken, Finland, Frankrijk, Hongarije, Italië, Nederland, Oostenrijk en Zweden luidt de roep om een referendum over de EU. Waar komt die oproep vandaan?

Vluchtheuvel

 Ten eerste is het in vrijwel alle lidstaten mogelijk om referenda over de EU te af te dwingen, behalve in België, Cyprus en Duitsland. Deze mogelijkheden voor referenda zijn meestal in algemene zin vastgelegd en bedoeld om het democratisch wetgevingsproces te versterken.

 Waar dat nog niet het geval was, hebben nationale parlementen zulke referenda alsnog mogelijk gemaakt, zoals in Nederland en Groot-Brittannië. Waar driekwart van het Britse Lagerhuis en de Nederlandse Tweede Kamer bij respectievelijk het Brexit- en Oekraïnereferendum een andere uitslag voor ogen stond, waren het diezelfde parlementen die de (niet-bindende) referenda mogelijk maakten. Eigen schuld, dikke bult.

 Ten tweede zijn diezelfde wetgevers zich weinig bewust geweest van de vluchtheuvel die referenda bieden om juist onvrede over de EU kenbaar te maken. Wanneer de buitenwacht het gevoel heeft dat de besluiten in Brussel niet namens hen genomen worden, zoeken zij hun toevlucht tot andere middelen: 'wij doen niet meer mee'. Niet alleen een meerderheid van de Britten oordeelde zo, hetzelfde gold voor de Nederlanders bij het Oekraïnereferendum.

Wantrouwen

 Ten derde pogen regeringen via referenda hun verzwakte positie te versterken. Zoals toen de Griekse premier Tsipras vorige zomer tijdens onwelgevallige onderhandelingen met de Eurogroep plotsklaps een referendum aankondigde. Hoewel 60 procent van de Grieken hem steunde, moest Tsipras in Brussel alsnog door de pomp. Het Griekse parlement slikte zijn ommezwaai en Tsipras werd in september herkozen als premier. Missie geslaagd, maar het wantrouwen in Europa was verder aangewakkerd: 'ze doen toch wat ze willen'.

 Dat is ook precies het signaal dat de Hongaarse premier Orbán wil afgeven door een referendum over de herverdeling van vluchtelingen aan te kondigen. Orbáns verzet hiertegen stuitte in Brussel op een gekwalificeerde meerderheid en nu wil hij zijn gram halen. Zelfs wanneer de Hongaren hem steunen, blijft het eerder genomen besluit echter van kracht.

 Het welslagen van referenda hangt zodoende niet alleen af van een deugdelijke informatiecampagne vooraf, waardoor de bevolking een afgewogen keuze maakt, maar evenzeer van een respectabele omgang met de uitslag. Op beide fronten is verbetering vereist. Waar de Griekse en Nederlandse referenda ontaardden in een verwarrende campagne voor of tegen de EU, blijkt voor de Britten juist de uitkomst een sprong in het duister. Referenda werken enkel bevredigend als de politiek duidelijk durft aan te geven of en hoe zij de uitslag ter harte neemt. Daar gaat het vaak fout.

Europa à la carte

 De Griekse regering handelde tegendraads, de Nederlandse regering blijft vaag over het Oekraïneverdrag en de Britse politiek lijkt totaal de kluts kwijt. De bevolking bleef verbijsterd achter in de veronderstelling dat ze een duidelijke keuze had gemaakt.

 Hoe kan het dan wel? Het antwoord daarop ligt deels buiten de EU. Noorwegen zei in 1972 en 1994 'Nee' tegen het EU-lidmaatschap. Zwitserland stemde in 1992 tegen toetreding tot de Europese Economische Ruimte (EER). Denemarken en Zweden gaven begin deze eeuw via referenda aan buiten de eurozone te blijven. En vorig jaar stemden de Denen tegen deelname aan Europol.

 Werden zij toen met pek en veren overladen? Natuurlijk niet. Wat volgde, waren op maat gesneden akkoorden met de EU die wél gedragen worden door de bevolking. Noorwegen bleef lid van de EER en Denemarken en Zweden behielden hun kroon. Zwitserland sloot, gelegitimeerd via referenda, aparte verdragen met de EU en werd zo zelfs lid van Schengen.

 Het koortsachtig vermijden of verbieden van referenda vijzelt het draagvlak voor de EU niet op. Wel het Europa à la carte: wat het volk niet lust, dat eet het niet.

 Wat resteert zijn minder alomvattende verdragen, maar wel akkoorden gesteund door de bevolking. Dat deze benadering mogelijk meer referenda en een 'spaghetti' aan overeenkomsten tussen Europese landen oplevert, neemt zij op de koop toe. Dat geldt zelfs voor de Britten.

Cijfermatig

 30.007 was ronduit lelijk. 30012 is nog steeds niet mooi, maar beter. Wat maakt dat? Smaak? Een tic? Mijn tic? 30.003 was mooi, 30033 is het weer niet, daarvoor is 33033 weer beter maar 31013 weer mooier en bijv. 33333 weer minder om over 31972 maar te zwijgen. Bepaalde combi's appeleren ergens aan. Aan zoiets als een of het gevoel van schoonheid. De overgrote massa doet dat niet. Zelfde als bij mensen eigenlijk, alleen is dat mechanisme zoveel gecompliceerder en verweven met vanalles en nog wat, dat je daar werkelijk helemaal niks mee kunt en vooral niet over twisten.

Uitlaten

 Ff helemaal iets anders vandaag. Weg uit het dorp, van platteland naar grote stad. En met geen andere reden dan om er ff tussen uit te zijn. Het dorpse, zeker zonder normaal beschikbaar eigenvervoer, gemotoriseerd wel te verstaan, beknelt. Meer nog zelfs dan bij het alleen en relatief verlaten wonen in het Franse land.

 Of zoals Vicky Leandros het ooit zong in "Theo, wir fahr'n nach Lodz":

Gott verlass'nes Dorf, nur Heu und Torf
Stets der gleiche Trott, nur hüh und hott
Im Stall die Kuh macht muh, die Hähne kräh'n dazu
Das hält keiner aus, ich will hier raus!

 Wie had ooit gedacht, dat ik nog eens aan een Duitse Schlager zou refereren, en dan nog uit de meezing-categorie ook. Maar ok, gooi er wat aannnemer bij en de (mest)hoop is compleet. Andere lucht. Verandering van spijs. Alles op z'n tijd.

Discipline

 Ik zit!. Niet slecht voor een dag waar van zoveel kanten aan getrokken en geduwd is. Mezelf gecoacht en wonderwel de serieuze valkuilen weten te omzeilen. Meer Cd's rijk dan het rek ruimte heeft, was een minpuntje. Ergens een rekenfout in de voorbereiding. Geen halszaak maar extra werk. Na de weer rijkelijk late lunch alsnog met de bedrading aan de slag gegaan. Zes draden waarvan drie zwart is natuurlijk over een jaar of wat niet meer uit elkaar te houden, als er iets veranderd of gerepareerd moet worden. Maar het probleem is opgelost. Verder een tijdrovende bezigheid dat knippen, verbinden en wegstoppen. Resultaat doet echter deugd. Ergste dradenwerk is verborgen. Morgen nog wat afdekplaatjes en dan verder in de slaapkamer of de entreekamer. Of links of rechts. Ik denk dat ongeveer de helft van de uit/naar de meterkast getrokken bedrading nog de afwerking mist idvv wandcontactdoos, schakelaar, blinde verbinding of bevestigingspunt voor verlichting. Verlichting die voor het grootste deel nog niet gevonden is. Een terrein waarop zo verbijsterend veel lelijkheid te krijgen is, dat een middag lampen kijken een gevaar vormt voor je geestelijke veerkracht. Het is zelfbescherming om daar iedere keer weer de nodige weken rust tussen te nemen. Maar opschieten doet het zo natuurlijk niet. Het is niet voor niks, dat links en rechts nog draden uit de muur steken ipv fatsoenlijk weggewerkt te zijn dan wel aangesloten. Meer weet ik er voorlopig niet van te maken. Het bed trekt en na de tuin ga ik daar vol overgave aan toegeven.

 Ps: 30.007. Je hebt ook lelijke getallen.

Duisterlijk

 Ondertussen 'ploegen' we door over de akker des levens. Cd's kunnen na al die mndn weggeborgen te zijn geweest terug op een zichtbaar en vooral grijpbare plek. Het rek staat na de laatste hand van vanochtend. De waterpas gemaakte constructie heeft een paar lullige houtjes nodig om rechtop te staan. Niks is recht of waterpas hier. Deuren staan niet in elkaars verlengde, deurkozijnen zitten onder een hoek in de muur, muren staan niet haaks op elkaar, vloeren zijn ongeschikt voor voorspelbare knikkerbanen en het laatste kwart van het huis maakt een knik richting binnenplaats ten opzicht van het voorste deel. Soms om gek van te worden.

 Terwijl ik de dozen uitpak, schiet door mijn hoofd "Dat ik het mag meemaken!" Ik lijk mijn oma van moeder's kant wel, maar dat mensje was de negentig gepasseerd, toen ze dergelijk verzuchtingen produceerde. En is uiteindelijk 96 geworden. Het tekent de sfeer, waarin ik bezig ben. Steeds weer als iets z'n afronding nadert, spelen van die dood-gerelateerde plaagstoten door mijn bezigheden heen. Ik dacht, dat ik er na de huwelijksreis vanaf zou zijn. Mooi niet, dus. Helaas.

 Het zijn van die momenten, waarop alles verkeerd valt, voelt en zich voordoet. Ongemakken zwellen aan tot kwalen. Pijntjes tot potentiële doodsoorzaken. Relativeringen krijgen een morbide draai. Ik word moe van mezelf en strompel verder in de hoop, dat snel de luchtigere versie van het bestaan de overhand terug weet te herkrijgen.

Afknijpen

 Het gaat te goed. Het maakt jaloers. Er wordt aan poten gezaagd. De ene stemming gunt de ander niet het genot van ongebreidelde vooruitgang. Fysieke ongemakken treden uit de schaduw. Zware, zwarte gedachten besmeuren de aarzelende verschijning van iets van optimisme cq geloof in de haalbaarheid van de gewenste vooruitgang. Een soort van "Wat denk je wel?" en "Hup, af in je hok!".

 Vandaag een beetje voorzichtig zijn met mezelf. De zevenmijls-laarzen links laten liggen en het bij kleine stapjes houden. De euforie onder de rader weten te houden. De tegenkrachten het gras voor de voeten weg maaien. Te bizar voor woorden eigenlijk, dat je jezelf voor de gek moet houden om niet in de welbekende achtbaan van Himmelhochjautzend in duizelingwekkende snelheid ter aarde te storten en dieper ook.

 Een vreemd fenomeen. Humeuren die elkaar dwars zitten, verstikken, onder het maaiveld proberen te houden. Alsof je toestemming moet vragen om een beetje licht en luchtig door het leven te stappen. Wonderbaarlijk mechanisme, maar ongewenst.

30.000

 Het heeft 4,5 jaar ipv een maand gekost, maar een volgende grens is in zicht. De teller staat op 29.989 en gaat vandaag de 30K ronden bij een gemiddelde van 15 à 20 pageviews, die momenteel per dag gescoord worden. Welk land gaat de eer toe komen? Duitsland? USA? Nederland? Of China, dat eergisteren ineens voorbij fietste? Ik zal me er vandaag buiten houden.